Bincike kan Talauci, Dalilansa, Illolinsa da Hanyoyin Fita Daga Cikinsa

Talauci yana daga cikin manyan matsalolin da ke fuskantar al’ummomi a duniya. Amma idan aka ce mutum talaka ne, shin muna nufin kawai ba shi da isasshen kuɗi ne? Ko kuwa talauci ya fi haka zurfi?

A zahiri, talauci na iya bayyana ta hanyoyi da dama. Mutum na iya samun abin da zai ci yau, amma ba shi da kuɗin kula da lafiyarsa. Wani yana da aiki, amma albashinsa bai isa biyan haya, abinci, makarantar yara da sauran buƙatun iyali ba. Wani kuma yana da kuɗi, amma ba shi da ilimi, ingantaccen muhalli ko damar samun wasu muhimman abubuwan rayuwa.

Saboda haka, fahimtar talauci na buƙatar mu duba rayuwar mutum gaba ɗaya.

A sauƙaƙe, talauci shi ne rashin isassun abubuwan da mutum yake buƙata domin ya gudanar da rayuwa cikin mutunci da kwanciyar hankali.

Abubuwan da ake buƙata sun haɗa da:

• Abinci mai kyau.
• Muhallin zama mai kyau.
• Ilimi.
• Lafiya.
• Aikin yi ko hanyar samun kuɗin shiga.
• Ruwan sha mai tsafta.
• Wutar lantarki da sauran abubuwan more rayuwa.
• Tsaro.
• Damar samun damar tattalin arziki.

Wannan shi ya sa ake amfani da kalmar “multidimensional poverty”, wato talauci mai fuskoki da dama.

Binciken Nigeria Multidimensional Poverty Index na NBS ya auna talauci ta fannoni kamar lafiya, ilimi, yanayin rayuwa, aiki da wasu matsalolin tattalin arziki da girgizar rayuwa (shocks).

Talauci ba wai rashin kuɗi kaɗai ba ne; rashin damar samun abubuwan da ke ba mutum damar rayuwa cikin mutunci ma wani nau’i ne na talauci.

2. Talauci a Najeriya: Me Alkaluma Suke Cewa?

Najeriya tana daga cikin ƙasashen da ke da babban yawan jama’a a Afirka, kuma matsalar talauci tana shafar miliyoyin mutane.

A binciken NBS na Multidimensional Poverty Index na 2022, an kiyasta cewa 63% na al’ummar Najeriya, wato kusan mutane miliyan 133, suna cikin talauci mai fuskoki da dama.

Amma akwai bambanci tsakanin wannan ma’aunin da ma’aunin talauci na kuɗi. Wannan bambanci yana da muhimmanci domin ba duk wanda yake da ƙarancin kuɗi ba ne yake fuskantar matsaloli iri ɗaya.

A halin yanzu, matsalar tana ƙara zama mai wahala saboda hauhawar farashin kaya da ƙarancin ƙarfin sayen mutane. World Bank ta kiyasta cewa ƙarin mutane kusan miliyan 7 sun faɗa ƙarƙashin layin talauci na ƙasa a 2025, wanda ya kai kimanin 63%, daga 61% a 2024.

Wannan yana nuna cewa matsalar talauci ba ta ƙare da samun ci gaban tattalin arziki kawai ba. Abin da ya fi muhimmanci shi ne: shin ci gaban yana kai wa ga talaka ne?

3. Me Ke Jawo Talauci?

Ba za a iya cewa akwai dalili guda ɗaya da ke jawo talauci ba.

A mafi yawan lokuta, abubuwa da dama ne suke haɗuwa su jefa mutum ko iyali cikin talauci.

Rashin Aikin Yi

Idan mutum ba shi da aikin yi ko wata hanya ta samun kuɗin shiga, zai yi wahalar biyan bukatun yau da kullum.

Amma akwai wata matsala da ta fi wannan:

Mutum na iya samun aiki amma har yanzu ya kasance cikin talauci.

Misali, idan mutum yana samun kuɗin da bai isa biyan abinci, haya, sufuri, makarantar yara da lafiya ba, aikin da yake yi ba ya wadatar da shi.

Saboda haka, ba wai yawan ayyukan yi kawai ake buƙata ba; ana buƙatar ayyukan yi masu samar da isasshen kuɗin shiga.

4. Rashin Ilimi da Sana’a

Ilimi yana ɗaya daga cikin hanyoyin da mutum zai iya samun damar inganta rayuwarsa.

Mutumin da ba shi da ilimi ko wata sana’a na iya samun ƙarancin damar samun aikin da yake da albashi mai kyau.

Sai dai wannan ba yana nufin duk wanda bai yi karatu ba dole ne ya kasance talaka ba.

Akwai mutane da suka gina manyan kasuwanci ba tare da dogaro da manyan takardun karatu ba.

Abin da ya fi muhimmanci shi ne:

Mutum ya kasance yana da wata ƙwarewa da za ta iya samar masa da darajar tattalin arziki.

A zamanin yau, wannan ƙwarewa na iya kasancewa:

• Sana’ar hannu.
• Noma.
• Kasuwanci.
• Gyaran kayan lantarki.
• Computer.
• Graphic design.
• Video editing.
• Programming.
• Digital marketing.
• Sauran sana’o’in zamani.

5. Hauhawar Farashin Kaya

Wannan yana daga cikin abubuwan da talaka yake ji kai tsaye.

Idan mutum yana samun ₦100,000 a wata, sannan farashin abinci, haya, sufuri da sauran abubuwa suka tashi, albashinsa bai ƙaru ba, to a zahiri ƙarfin sayen kuɗinsa ya ragu.

Wannan shi ake kira loss of purchasing power.

Saboda haka, mutum na iya cewa:

“Har yanzu ina samun albashina.”

Amma rayuwarsa ta canza saboda albashin ba ya iya sayen abubuwan da yake saya a baya.

World Bank ta jaddada cewa hauhawar farashi da ƙarancin samun kuɗin shiga na daga cikin abubuwan da ke hana talakawa cin gajiyar ci gaban tattalin arziki.

6. Yawan Nauyin Iyali

Wani lokaci ba wai mutum ba ya samun kuɗi ba ne; matsalar ita ce nauyin da yake ɗauke da shi ya yi yawa idan aka kwatanta da kuɗin da yake samu.

Misali, mutum yana da:

• Abinci.
• Haya.
• Makarantar yara.
• Magunguna.
• Sufuri.
• Kudin wuta.
• Kudin ruwa.
• Kudin iyaye.
• Bashin da ake biya.

Idan kuɗin shiga bai yi daidai da waɗannan buƙatu ba, mutum zai fara shiga bashi.

Daga nan matsalar ta iya zama kamar sarkar talauci:

Ƙarancin kuɗi → Bashi → Ƙarin biyan kuɗi → Rashin tanadi → Ƙarin bashi.

7. Bashi: Magani Ko Ƙarin Matsala?

Bashi ba lallai ne ya zama mummunan abu ba.

Idan mutum ya karɓi bashi domin ya ƙara jari a kasuwanci mai kyau, kuma kasuwancin yana samar da riba, bashin zai iya taimaka masa ya ƙara ƙarfinsa.

Amma idan mutum yana karɓar bashi ne domin:

• Abinci.
• Biyan tsohon bashi.
• Biyan haya.
• Bukatun yau da kullum.

to akwai haɗarin shiga cikin abin da za a iya kira “debt cycle”, wato zagayen bashi.

Mutum ya karɓi bashi yau domin ya biya bukatar yau; gobe sai ya sake karɓar wani bashi domin ya biya na jiya.

A ƙarshe, wani ɓangare mai yawa na kuɗin da yake samu yana tafiya ne wajen biyan bashi.

8. Talauci Da Iyali

Talauci ba ya shafar aljihun mutum kaɗai.

Yana iya shiga cikin gida ya shafi:

Aure → Yara → Ilimi → Lafiya → Makomar iyali.

Lokacin da iyali yake fama da matsanancin rashin kuɗi, ƙananan matsaloli na iya zama manyan matsaloli.

Misali:

Yaro ya kamu da rashin lafiya.

Iyaye ba su da kuɗin asibiti.

Sai aka karɓi bashi.

Bashin ya ƙara nauyin iyali.

Daga baya an samu matsalar makaranta.

Daga nan matsalar tattalin arziki ta fara zama matsalar iyali.

Wannan shi ya sa ya kamata a fahimci cewa talauci ba matsalar aljihu kawai ba ce; matsalar rayuwa ce baki ɗaya.

9. Talauci Da Ilimin Yara

Daya daga cikin abubuwan da suka fi tayar da hankali shi ne yadda talauci zai iya shafar ƙarni na gaba.

Idan iyaye ba su da damar samar da:

• Ingantaccen ilimi.
• Abinci mai kyau.
• Lafiya.
• Muhallin karatu.
• Kayan makaranta.

yaro zai iya fara rayuwa da babbar tazara tsakaninsa da sauran yara.

Wannan na iya haifar da abin da ake kira poverty trap—wato tarkon talauci.

Iyaye sun kasance cikin talauci.

Yara sun tashi cikin ƙarancin dama.

Yaran sun zama manya ba tare da isasshen ilimi ko ƙwarewa ba.

Sai su ma su sami ƙarancin damar samun aiki mai kyau.

Daga nan yaran nasu su sake fuskantar irin wannan matsala.

10. Shin Talauci Laifin Talaka Ne?

Wannan tambaya tana buƙatar amsa cikin adalci.

Akwai lokutan da mutum yake yin wasu zaɓuɓɓuka marasa kyau waɗanda suke ƙara jefa shi cikin matsala.

Misali:

• Rashin tanadi.
• Almubazzaranci.
• Yin bashi ba tare da tsari ba.
• Rashin koyon sana’a.
• Kasancewa ba ya son canji ko ƙarin ƙwarewa.

Amma a gefe guda, akwai abubuwan da mutum ba shi da iko a kansu.

Misali:

• Rashin aikin yi.
• Hauhawar farashi.
• Rashin lafiya.
• Rashin damar samun ilimi.
• Matsalar tattalin arziki.
• Bala’o’i.
• Asarar aiki ko kasuwanci.

Saboda haka, ba daidai ba ne mu ce:

“Duk talaka saboda rashin ƙoƙari ne.”

Haka kuma ba daidai ba ne mu ce:

“Talaka ba shi da wani nauyin da yake kansa.”

Gaskiyar magana ita ce, zaɓin mutum da yanayin da yake rayuwa a cikinsu duk suna iya taka rawa.

11. Me Ya Sa Wasu Suke Fita Daga Talauci?

Ba kowa yake fara rayuwa da dama iri ɗaya ba.

Wasu suna da iyayen da suka tallafa musu.

Wasu suna samun kyakkyawar ilimi.

Wasu suna samun jari.

Wasu suna samun mutanen da suka taimaka musu.

Wasu kuma suna samun damar da ta canza rayuwarsu.

Amma akwai abubuwan da mutum zai iya yi domin ƙara damar inganta rayuwarsa.

Na farko: Koyon ƙwarewa

Kada mutum ya dogara da hanya guda kawai ta samun kuɗi.

Ya kamata ya tambayi kansa:

“Me zan iya koya wanda mutane za su biya ni saboda wannan ƙwarewar?”

Na biyu: Sarrafa kuɗi

Samun kuɗi ba shi kaɗai ba ne.

Mutum ya kamata ya koyi:

Samun kuɗi → Tsara kuɗi → Ajiya → Zuba jari → Ƙara kuɗin shiga.

Na uku: Ƙara hanyoyin samun kuɗi

Idan mutum yana da damar yin hakan, yana da kyau ya gina fiye da hanya guda ta halal wajen samun kuɗin shiga.

Na huɗu: Gujewa bashin da ba ya samar da kuɗi

Kafin mutum ya karɓi bashi, ya kamata ya tambayi kansa:

“Wannan bashin zai taimaka min in samar da ƙarin kuɗi ne, ko zai ƙara min nauyi ne?”

12. Shin Gwamnati Za Ta Iya Magance Talauci?

Eh, gwamnati tana da muhimmiyar rawa.

Amma ba wai gwamnati ta ba kowane mutum kuɗi kawai ba.

Ana buƙatar abubuwan da za su samar da damar tattalin arziki.

Misali:

• Ingantaccen ilimi.
• Lafiya.
• Wutar lantarki.
• Hanyoyi.
• Tsaro.
• Taimakon ƙananan kasuwanci.
• Samar da ayyukan yi.
• Tallafawa noma.
• Inganta yanayin kasuwanci.
• Shirye-shiryen tallafin talakawa masu inganci.

World Bank ta bayyana cewa rage talauci cikin sauri a Najeriya yana buƙatar ci gaban tattalin arziki mai faɗi wanda ya haɗa da mutane da dama, tare da ƙarin ayyukan yi masu inganci da rage matsalolin da ke rage ƙarfin sayen talakawa.

13. Shin Talauci Zai Iya Ƙarewa?

Talauci yana iya raguwa sosai, amma ba abu ne da za a magance shi cikin dare ɗaya ba.

Ana buƙatar haɗin gwiwa tsakanin:

Mutum + Iyali + Al’umma + Masu zaman kansu + Gwamnati.

Mutum ya yi ƙoƙari ya ƙara ƙwarewa da sarrafa kuɗinsa.

Iyali su koyi tsara rayuwa da kashe kuɗi.

Al’umma ta tallafa wa masu rauni.

‘Yan kasuwa su samar da ayyukan yi.

Gwamnati ta samar da yanayin da kasuwanci da aiki za su bunƙasa.

14. Darasin Da Ya Kamata Mu Koya

Babban darasin wannan bincike shi ne:

Talauci ba kawai rashin kuɗi ba ne.

Talauci na iya zama rashin:

• Dama.
• Ilimi.
• Aiki.
• Lafiya.
• Jari.
• Tsaro.
• Muhalli mai kyau.
• Ikon yanke shawarar makomar mutum.

Kuma idan muna son magance talauci, bai kamata mu tambayi:

“Me ya sa talaka ba ya ƙoƙari?”

kawai ba.

Ya kamata mu ƙara tambaya:

“Me ya sa ƙoƙarin mutum baya haifar masa da isasshen sakamako?”

Wannan ita ce tambayar da za ta kai mu ga tushen matsalar.

Kammalawa

Talauci ba matsalar mutum ɗaya ba ce. Matsala ce da za ta iya shafar iyali, al’umma da ƙasa baki ɗaya.

A Najeriya, bayanan NBS sun nuna girman matsalar talauci mai fuskoki da dama, yayin da sabbin bayanan World Bank ke nuna cewa hauhawar farashi da ƙarancin kuɗin shiga na ci gaba da matsawa gidaje lamba.

Amma fahimtar matsalar ita ce mataki na farko.

Domin mu rage talauci, dole ne mu daina kallonsa a matsayin “rashin kuɗi” kawai. Dole ne mu dube shi a matsayin matsalar da ta shafi damar mutum na samun ilimi, aiki, lafiya, tsaro, jari da makoma.

A ƙarshe, tambayar ba ita ce:

“Me ya sa wannan mutum yake talaka?”

Kaɗai ba.

Tambayar da ta fi muhimmanci ita ce:

“Me za mu iya yi domin mutum mai ƙoƙari ya sami damar gina rayuwa mai kyau?”

Idan muka sami amsar wannan tambayar, za mu fara magana ne ba kawai kan yadda ake rage talauci ba, amma kan yadda ake gina al’umma wadda mutum zai iya aiki, ya samu abin da ya dace, ya tallafa wa iyalinsa, kuma ya samu damar gina makoma mai kyau.

Majiyoyin Bincike

• National Bureau of Statistics (NBS), Nigeria Multidimensional Poverty Index 2022.
• World Bank, Nigeria Development Update, April 2026.
• World Bank, Nigeria Poverty and Equity Brief.
• World Bank, Nigeria country data and poverty indicators.

 

 

Bincike

Ahmad Habib Ibrahim